Czerniak – cichy i agresywny wspaniały przeciwnik. Jak się przed nim chronić i gdzie szukać pomocy na Dolnym Śląsku?

Według danych Narodowego Portalu Onkologicznego w 2022 roku czerniaka zdiagnozowano u ponad 4 tysięcy Polaków – częściej u kobiet (55%) niż u mężczyzn (45%). Statystyki pokazują jasno: ryzyko zachorowania rośnie po 40. roku życia, przy czym aż 75% wszystkich diagnoz dotyczy osób w wieku 50+, osiągając szczyt po sześćdziesiątce. W 2022 roku z powodu tej choroby zmarło w Polsce blisko 1400 osób.

Dlaczego czerniak jest tak niebezpieczny?

Nowotwór ten najczęściej rozwija się na powierzchni skóry – zwłaszcza w miejscach narażonych na promieniowanie UVA i UVB. Może pojawić się na skórze wcześniej niezmienionej lub rozwinąć w obrębie już istniejącego pieprzyka czy znamienia. Rzadziej występuje w obrębie błon śluzowych (np. jamy ustnej) lub w gałce ocznej.

Ważne: Czerniak charakteryzuje się niezwykle szybkim wzrostem i dużą skłonnością do wczesnych przerzutów – głównie do węzłów chłonnych, płuc oraz mózgu. Jego śmiertelność szacuje się obecnie na około 40%.

Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka?

Szczególną czujność powinny zachować osoby, które:

• mają jasną karnację, rude lub blond włosy, niebieskie oczy i liczne piegi,
• posiadają dużą liczbę znamion barwnikowych (tzw. pieprzyków),
• w przeszłości doznały oparzeń słonecznych (szczególnie w dzieciństwie),
• słabo tolerują słońce i opalają się z trudem,
• przebywają w pełnym słońcu dłużej niż godzinę dziennie,
• miały w rodzinie przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry,
• korzystają z solarium.

Złote zasady profilaktyki – jak się chronić?

Wczesne rozpoznanie daje aż 97% szans na całkowite wyleczenie. Kluczowe znaczenie ma regularna samokontrola skóry oraz odpowiednie nawyki:

1. Oglądaj swoją skórę raz w miesiącu – sprawdzaj, czy znamiona nie zmieniły kształtu, koloru, wielkości i czy nie pojawiły się nowe.
2. Unikaj słońca w godzinach szczytu – szczególnie latem, w godzinach 11:00–16:00.
3. Stosuj fotoprotekcję – używaj kremów z filtrem UV przez cały rok.
4. Chroń ciało – noś ubrania ochronne, nakrycie głowy oraz okulary przeciwsłoneczne.
5. Zrezygnuj z solarium – sztuczne promieniowanie UV drastycznie zwiększa ryzyko zachorowania.
6. Konsultuj się ze specjalistą – regularnie kontroluj znamiona u dermatologa.

Sygnały alarmowe i darmowe leczenie w ramach NFZ

Wszystkie narośla czy pieprzyki, które budzą nasz niepokój i ulegają zmianie, należy niezwłocznie zbadać u lekarza dermatologa lub chirurga onkologa. Natychmiastowej konsultacji wymagają objawy takie jak: swędzenie, krwawienie, pieczenie czy pękanie znamienia.

W przypadku zdiagnozoania czerniaka skóry lub błon śluzowych pacjenci mogą zostać zakwalifikowani do programu lekowego „Leczenie chorych na czerniaka skóry lub błon śluzowych”, który jest w całości finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Program obejmuje nowoczesne terapie, w tym immunoterapię oraz leczenie ukierunkowane molekularnie.

Z pomocy mogą skorzystać zarówno osoby dorosłe, jak i młodzież od 12. roku życia (na podstawie decyzji lekarza prowadzącego i potwierdzenia histopatologicznego).

Gdzie się leczyć na Dolnym Śląsku?

Mieszkańcy powiatu oleśnickiego i całego województwa dolnośląskiego mogą korzystać z programu lekowego w dwóch specjalistycznych ośrodkach w regionie: