Śladami dawnego Sycowa. Historia społeczności żydowskiej i synagogi przy Gartenstrasse
Pierwsze wzmianki o istnieniu gminy żydowskiej w Sycowie pochodzą już z 1657 roku. Przez lata społeczność ta była niewielka – w 1804 roku liczyła 32 osoby, a w 1812 roku odnotowano tu dziesięć rodzin.
Przez długi czas sycowscy Żydzi nie posiadali własnego budynku kultu. Do 1825 roku sala modlitewna mieściła się w domu rzeźnika Keisera (pod numerem 33). Wynajem ten był jednak kosztowny (60 talarów rocznie) i uciążliwy, co skłoniło gminę do poszukiwania własnej siedziby. Przełom nastąpił 5 lipca 1825 roku, kiedy to za kwotę 487 talarów nabyto nieruchomość nr 92 przy Gartenstrasse (dzisiejsza ul. Ogrodowa).
Architektura i „uliczka rzezaka”
W 1880 roku budynek przeszedł gruntowną przebudowę, zyskując prostą, lecz gustowną formę. Wnętrze podzielono na dwie części – Południową: z salą zgromadzeń religijnych, portalem i przedsionkiem oraz Północną: w której mieściło się mieszkanie szachtera (rytualnego rzezaka) z osobnym wejściem.
Z budynkiem wiąże się ciekawa historia urbanistyczna. Początkowo sąsiadowała z nim uliczka łącząca ul. Ogrodową z ul. Okrężną (Stockgasse), nazywana dawniej „Schachtergasse” (uliczka rzezaka), a później „Synagogengasse”.
Słynny spór o przejście
W 1909 roku wybuchł konflikt, który musiał rozstrzygać urząd. Żydowski kantor zamknął przejście w alei synagogalnej, co wywołało protesty sąsiadów. Sprawa oparła się o administrację i policję.
Ostatecznie, 25 kwietnia 1910 roku, zawarto porozumienie. Miasto uznało, że alejka nie jest drogą publiczną, lecz prywatną własnością gminy żydowskiej. Żydzi wykazali się jednak dobrą wolą i pozwolili na ruch pieszy, pod jednym niezwykłym warunkiem: to miejscy strażnicy nocni musieli codziennie o godzinie 22:00 zamykać bramę na klucz i otwierać ją rano.
Tragiczny koniec i powojenne losy
Kres funkcjonowania synagogi przyniósł brunatny terror. W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku, podczas tzw. „Nocy Kryształowej”, budynek został zdemolowany, a insygnia religijne bezpowrotnie zniszczone. Był to symboliczny koniec zorganizowanego życia religijnego Żydów w Gross Wartenberg.
Po II wojnie światowej budynek synagogi zmienił swoje przeznaczenie, służąc nowym mieszkańcom Sycowa. W latach 1946–1954 mieściło się tutaj przedszkole. Od 1955 roku obiekt został zaadaptowany na cele mieszkalne i w tej formie funkcjonuje do dziś.