„Weź się w garść” nie wystarczy. Jak rozpoznać depresję i skutecznie pomóc? Rozmowa z psycholog Małgorzatą Jarmużek

Czym różni się depresja od chwilowego obniżenia nastroju?

Chwilowe obniżenie nastroju jest naturalną reakcją na trudne wydarzenia np. konflikt, stratę czy przemęczenie. To stan, który ma swoją przyczynę, jest adekwatny do sytuacji i – co najważniejsze – mija. Gorzej czujemy się dzień, może kilka dni, ale w końcu obniżony nastrój mija, a my znowu potrafimy odczuwać radość i mobilizujemy się do działania.

Depresja natomiast nie jest „gorszym dniem”. To choroba. Choroba, która wpływa na całe funkcjonowanie człowieka – emocjonalne, poznawcze i fizyczne. Smutek bywa w niej tylko jednym z objawów. Często pojawia się poczucie pustki, bezsensu, utrata zainteresowań, problemy ze snem, koncentracją, apetytem, a nawet dolegliwości bólowe. Charakterystyczne jest to, że stan ten utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie i nie mija mimo sprzyjających okoliczności. Szybkie rozpoznanie różnicy między naturalnym smutkiem, a depresją pozwala na skuteczną pomoc i realny powrót do równowagi.

Jakie są najczęstsze objawy depresji – zarówno u dorosłych, jak i u młodzieży?

Depresja nie ma jednej twarzy – może wyglądać inaczej u osoby dorosłej, a inaczej u nastolatka. Wspólnym mianownikiem jest jednak długotrwałe cierpienie i wyraźna zmiana w dotychczasowym funkcjonowaniu.

U dorosłych najczęściej obserwujemy:

• utrzymujący się smutek, poczucie pustki lub przygnębienia,
• utratę zainteresowań i radości z rzeczy, które wcześniej sprawiały przyjemność,
• spadek energii, chroniczne zmęczenie,
• problemy ze snem (bezsenność lub nadmierna senność),
• zmiany apetytu i masy ciała,
• trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji,
• niską samoocenę, poczucie winy, bezwartościowości,
• w cięższych przypadkach – myśli rezygnacyjne lub samobójcze.

Często pacjenci mówią: „nic mnie nie cieszy”, ,,jestem zmęczona/zmęczony”, ,,nie mam sił”, „czuję obojętność”, „wszystko mnie przerasta”.

U młodzieży obraz bywa mniej oczywisty. Zamiast smutku częściej pojawia się:

• drażliwość, wybuchowość, złość,
• wycofanie z relacji rówieśniczych, izolacja,
• spadek wyników w nauce, brak motywacji,
• nadmierne korzystanie z telefonu czy gier jako forma ucieczki,
• skargi somatyczne (bóle głowy, brzucha),
• zachowania autoagresywne lub ryzykowne.

Rodzice, którzy się zgłaszają do Impuls często mówią: „to bunt”, „to lenistwo”, „to wiek dojrzewania”, ponieważ jeszcze nie są świadomi, że problem z którym przychodzą może oznaczać depresję. Wtedy nasi psycholodzy zadają kluczowe pytanie: czy to zachowanie jest nowe i utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie? Jeśli tak – wiemy, że warto wykonać diagnozę pod kątem depresji.

Jakie są najczęstsze mity na temat depresji, z którymi spotykają się Państwo w swojej pracy?

Przekonanie, że depresję zawsze widać – że osoba chora jest smutna, płacze, nie wychodzi z domu. W rzeczywistości wiele osób funkcjonuje zawodowo, uśmiecha się, realizuje obowiązki, a jednocześnie wewnętrznie doświadcza ogromnego cierpienia. To tzw. „wysokofunkcjonująca depresja”, która bywa szczególnie trudna do zauważenia.

Kolejny mit dotyczy młodzieży – że to „tylko bunt” albo „przesada wieku dojrzewania”. Oczywiście adolescencja jest czasem intensywnych emocji, ale długotrwała drażliwość, wycofanie, nie powinny być bagatelizowane. Spotykamy się też z przekonaniem, że depresja minie sama albo, że wystarczy urlop, pozytywne myślenie. Odpoczynek jest ważny, ale nie leczy choroby. Depresja wymaga profesjonalnej pomocy – psychoterapii, a czasem również wsparcia farmakologicznego.

I wreszcie mit bardzo niebezpieczny: że rozmowa o myślach samobójczych „podsuwa komuś pomysł”. Badania i praktyka kliniczna pokazują coś odwrotnego – otwarta, empatyczna rozmowa może uratować życie. Depresję można skutecznie leczyć – ale najpierw trzeba przestać ją ukrywać za mitami. Dlatego już na pierwszej wizycie podkreślamy, aby rodzice unikali poniższych sformułowań: „Weź się w garść’, „Inni mają gorzej.”, „Uśmiechnij się, będzie dobrze.”, „Przesadzasz.” „To tylko gorszy okres.”, „Masz wszystko, żeby być szczęśliwym.”
Zamiast tego warto powiedzieć:

„Jestem tu dla Ciebie.”
„Rozumiem, że to może być przytłaczające”.
„Może poszukamy razem wsparcia?”

Czasem najważniejsze nie są idealne słowa, lecz obecność.

Czy w ostatnich latach zauważają Państwo wzrost liczby młodych osób zmagających się z depresją – również w takich miastach jak Oleśnica?

Tak. Choć nie dysponujemy lokalnymi statystykami z Oleśnicy, to na przykładzie Impuls wyraźnie widać, że liczba zgłaszających się osób do naszych psychologów i psychoterapeutów rośnie. Młodzi ludzie nie zawsze mają świadomość, że to z czym przychodzą to depresja lub jej symptomy. Dlatego pamiętajmy, że statystyki nigdy nie odzwierciedlą skali problemu z jakim mamy do czynienia w rzeczywistości. Źródła podają, że w Polsce z depresją zmaga się co najmniej co 20.–30. osoba, a jeśli uwzględnimy osoby niezdiagnozowane – skala może być jeszcze większa.

W badaniach z 2025 r. blisko co czwarty Polak miał kontakt z psychiatrą, co świadczy o rosnącej świadomości i potrzebie wsparcia psychologicznego.

Z jakimi problemami najczęściej zgłaszają się do Was nastolatkowie?

W Impuls Centrum Rozwoju widzimy, że młodzież zmaga się z całym spektrum trudności emocjonalnych, które często nakładają się na siebie i nasilają. Najczęściej są to: obniżony nastrój, lęki i zaburzenia emocjonalne, trudności szkolne i motywacyjne, problemy z relacjami rówieśniczymi i społecznymi.

A jakie czynniki – Państwa zdaniem – najbardziej wpływają dziś na kondycję psychiczną młodzieży? (media społecznościowe, presja szkolna, relacje rówieśnicze, sytuacja rodzinna?)

Na kondycję psychiczną młodzieży wpływa dziś wiele czynników, które często się nakładają. Presja szkolna, konflikty i wykluczenie w relacjach rówieśniczych, nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych oraz napięcia w domu – to wszystko może prowadzić do obniżonego nastroju, lęków i spadku motywacji. W terapii najważniejsze jest całościowe podejście, które uwzględnia emocje, relacje społeczne i funkcjonowanie w szkole oraz w domu.

Jak rodzic może rozpoznać, że jego dziecko potrzebuje profesjonalnej pomocy?

Najważniejsze to być obok dziecka, rozmawiać z nim, interesować się jego życiem. Ostatnio przeczytałam wyniki badań, które mną wstrząsnęły. Statystycznie rodzic rozmawia ze swoim dzieckiem 3 minuty dziennie. Rozmowa sprowadza się zazwyczaj do zadania pytania „co w szkole?”, a odpowiedź pada zawsze ta sama „dobrze”. Więc dziś apeluję: drodzy rodzice rozmawiajcie, nie bagatelizujcie zgłaszanych problemów.

Szczególnie zwracajcie uwagę na:

• Długotrwały smutek, drażliwość – utrzymujące się przez co najmniej dwa tygodnie.
• Wycofanie społeczne – obserwujcie czy wasze dziecko unika rówieśników, izoluje się.
• Problemy szkolne i spadek motywacji – trudności w nauce, brak koncentracji, zniechęcenie.
• Zmiany w zachowaniu i nastroju – impulsywność, agresja, lęki, bezsenność lub nadmierna senność, zmiany apetytu.
• Sygnały poważne – myśli samobójcze, autoagresja, zachowania ryzykowne.

Często spotykamy się z tym, że rodzic decyduje się na zmianę szkoły, bo myśli że w ten sposób załatwi problem. Tymczasem nawet krótka rozmowa ze specjalistą może pomóc ocenić sytuację i zapewnić dziecku wsparcie. W Impuls Centrum Rozwoju zawsze zachęcamy, aby rodzice obserwowali zmiany w funkcjonowaniu dziecka, słuchali go uważnie i – gdy pojawią się niepokojące sygnały – nie wahali się szukać profesjonalnej pomocy.

Z jakimi historiami lub sytuacjami najczęściej spotykają się Państwo w swojej praktyce?

W naszej praktyce najczęściej spotykamy się z historiami, które pokazują, że depresja i trudności emocjonalne nie wybierają wieku ani statusu społecznego. Do gabinetu trafiają nastolatkowie przytłoczeni presją szkolną, konfliktami w relacjach rówieśniczych, lękami i niską samooceną. Pojawiają się też młodzi dorośli i rodzice, którzy przez lata tłumili emocje, borykając się z przewlekłym stresem i poczuciem pustki.

Często osoby te mówią, że przez długi czas „radziły sobie same”, ignorując pierwsze sygnały – zmęczenie, drażliwość, spadek motywacji, problemy ze snem. W wielu historiach przewija się też samotność i poczucie niezrozumienia.

Zdarzają się również historie gdzie młodzi wtargają na swoje życie. Dopuszczają się samookaleczenia, sięgają po tabletki i prawdopodobnie gdyby nie takie sytuacje to rodzice nigdy by nie zauważyli trudności i nie zgłosiliby się o pomoc.

Co powinna zrobić osoba, która podejrzewa u siebie depresję?

Jeżeli ktoś podejrzewa u siebie depresję, najważniejsze jest, aby nie zostawał z tym sam.
Pierwszym krokiem powinno być skonsultowanie się ze specjalistą – psychologiem lub psychiatrą, który może postawić diagnozę i zaproponować odpowiednie wsparcie. Warto też porozmawiać z bliską osobą, która może pomóc w podjęciu decyzji o szukaniu pomocy i towarzyszyć w pierwszej wizycie.

Nie należy czekać, aż objawy „same miną” – depresja jest chorobą, którą można skutecznie leczyć. W Impuls Centrum Rozwoju często widzimy, że szybka reakcja i rozpoczęcie terapii znacząco zwiększa szanse na powrót do równowagi psychicznej i pełne funkcjonowanie w codziennym życiu.

Jak wygląda pierwszy kontakt z psychologiem?

Pierwsza wizyta to przede wszystkim rozmowa i uważne wysłuchanie. Psycholog stara się zrozumieć, z czym pacjent się zmaga, jakie są jego objawy, sytuacja życiowa i potrzeby. Na pierwszej wizycie omawiamy powód zgłoszenia, ustalamy cele i oczekiwania terapii. Przeprowadza się też wstępne obserwacje i ewentualnie kwestionariusze diagnostyczne.

Celem jest zrozumienie problemu i zaplanowanie kolejnych kroków, które najlepiej odpowiadają indywidualnej sytuacji pacjenta. W Impuls Centrum Rozwoju dbamy, aby każdy czuł się bezpiecznie i komfortowo już od pierwszego spotkania.

Dlaczego rozmowa o zdrowiu psychicznym jest tak ważna, zwłaszcza w mniejszych miastach?

Rozmowa o zdrowiu psychicznym jest kluczowa, bo pozwala przełamać wstyd, lęk i poczucie izolacji, które często towarzyszą osobom zmagającym się z depresją lub innymi trudnościami emocjonalnymi. W mniejszych miastach problem bywa szczególnie istotny – z uwagi na społeczne stereotypy i obawy przed oceną.

Otwarte mówienie o emocjach, symptomach i potrzebie wsparcia buduje świadomość, zwiększa szansę na wczesną interwencję i umożliwia dostęp do odpowiedniej pomocy. W praktyce widzimy, że już sama możliwość rozmowy z zaufanym specjalistą lub bliską osobą może być pierwszym krokiem do poprawy kondycji psychicznej.

1. Jeżeli ktoś zauważa u siebie lub u bliskiej osoby objawy depresji czy innych trudności emocjonalnych, ważne jest, aby nie zwlekać i szukać wsparcia u specjalistów. Można zwrócić się do:

• psychologa lub psychoterapeuty – w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, gabinetach prywatnych lub w ośrodkach zdrowia psychicznego,
• psychiatry – jeśli objawy są nasilone lub konieczne jest wsparcie farmakologiczne,
• telefonów zaufania i infolinii kryzysowych – np. 116 123 (Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym) lub 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży).

Małgorzata Jarmużek – psycholog/absolwentka całościowego szkolenia z psychoterapii (w trakcie procesu certyfikacji) w Impuls Centrum Rozwoju www.centrum-rozwoju.pl tel. 535 939 292.