Jak działa ludzkie oko? 5 ciekawostek o jego budowie i funkcjonowaniu

Dlaczego po wejściu do ciemnego pomieszczenia przez chwilę prawie nic nie widzimy?

Każdy zna ten moment: wychodzimy z jasnego pokoju, wchodzimy do ciemnego korytarza i przez chwilę trudno nam cokolwiek rozpoznać. Dzieje się tak, ponieważ oczy potrzebują chwili, żeby „przestawić się” na inne warunki oświetleniowe. Proces ten nazywa się adaptacją wzroku do ciemności. Jak to się odbywa? Źrenice rozszerzają się niemal natychmiast, ale to tylko początek. Główną rolę odgrywa przestawienie się siatkówki: za widzenie w słabym świetle odpowiadają pręciki, a ich barwnik wzrokowy musi się zregenerować. Dlatego pełna adaptacja do ciemności może trwać kilkadziesiąt minut, choć największą poprawę zauważamy już w pierwszych minutach. 

Skąd wiemy, jak daleko znajduje się przedmiot?

Gdy sięgamy po kubek albo schodzimy ze schodów, zwykle nie zastanawiamy się, skąd właściwie wiemy, jak daleko znajduje się dany przedmiot. Pomaga w tym praca naszych oczu i sposób, w jaki mózg porównuje obraz docierający z każdego z nich. Dzieje się to głównie dzięki procesowi zwanemu widzeniem stereoskopowym. Ponieważ nasze oczy są od siebie oddalone o kilka centymetrów, każde z nich rejestruje nieco inny obraz. Mózg błyskawicznie łączy te dwa obrazy w jeden, co pozwala nam precyzyjnie określić, jak daleko znajdują się obiekty. Widzenie stereoskopowe działa jednak skutecznie tylko na stosunkowo bliskich dystansach. Przy większych odległościach mózg opiera się już głównie na perspektywie, wielkości znanych obiektów i ich wzajemnym położeniu, a osoby widzące jednym okiem również potrafią oceniać odległość, choć mniej precyzyjnie. 

Dlaczego mózg daje się oszukać złudzeniom optycznym? 

Oczy stanowią jeden z najbardziej niezwykłych i fascynujących organów w całym ciele człowieka. Ich budowa jest wyjątkowo złożona (więcej o tym zagadnieniu przeczytacie na stronie https://eyemed.pl/baza-wiedzy/budowa-oka/). Wzrok nie działa jak aparat fotograficzny, który jedynie zapisuje obraz. Mózg cały czas interpretuje to, co dociera do nas za pośrednictwem oczu, korzystając z wcześniejszych doświadczeń, kontrastu, kolorów i kształtów. Czasem właśnie dlatego daje się „oszukać”. Na tej zasadzie działają złudzenia optyczne. Na przykład: dwie linie mogą wyglądać na różnej długości, choć w rzeczywistości są identyczne; nieruchomy obraz może sprawiać wrażenie ruchu itp. Takie przykłady pokazują, że widzenie to nie tylko odbieranie światła, ale też ciągłe przetwarzanie informacji przez mózg. Co ciekawe, mózg często uzupełnia brakujące informacje tak sprawnie, że nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy.

Złudzenia optyczne są powszechnym zjawiskiem wynikającym ze sposobu, w jaki mózg interpretuje obraz. Nie należy jednak mylić ich z niepokojącymi objawami, takimi jak nagłe pojawienie się błysków, nowych mętów czy zaburzeń widzenia w jednym oku. Takie dolegliwości wymagają pilnej konsultacji okulistycznej.

Jak okulista może zobaczyć to, czego sami nie widzimy?

Większość z nas ocenia wzrok przede wszystkim po tym, czy dobrze widzi z bliska i z daleka. Tymczasem oczy działają w o wiele bardziej skomplikowany sposób, a prawidłowe widzenie to nie tylko ostrość wzroku. Tylko specjalista dysponuje wiedzą oraz odpowiednim sprzętem, które pozwalają dosłownie „zajrzeć głębiej” i dostrzec to, co dla nas pozostaje niewidoczne. Optometrysta sprawdza m.in. ostrość widzenia i dobiera korekcję, a okulista, jako lekarz,  ocenia stan struktur oka i rozpoznaje choroby. Jednym z podstawowych badań wykonywanych w gabinecie jest badanie dna oka. Pozwala ono obejrzeć m.in. siatkówkę, tarczę nerwu wzrokowego i naczynia krwionośne. Dzięki temu można wykryć zmiany, które przez długi czas nie wpływają na ostrość widzenia – na przykład cukrzycowe zmiany w siatkówce, uszkodzenie tarczy nerwu wzrokowego w jaskrze czy wczesne zmiany w plamce. 

Czy każdy z nas widzi świat dokładnie tak samo?

Choć patrzymy na te same kolory, światło i kształty, sposób ich odbioru może się nieco różnić. Znaczenie mają m.in. indywidualna wrażliwość na kontrast, ostrość widzenia, zdolność rozróżniania barw czy współpraca obu oczu. Jeśli pojawiają się wątpliwości dotyczące jakości widzenia, warto sprawdzić je podczas badania, zamiast zgadywać na podstawie codziennych odczuć. W diagnostyce pomagają dziś zarówno klasyczne badania, jak i nowoczesne metody obrazowania. Centrum Okulistyczne Eyemed w Lublinie prowadzi konsultacje okulistyczne oraz badania wzroku, w tym badanie dna oka. Zakres badań ustala lekarz podczas wizyty.