Organizacje pozarządowe piszą do Ministry Zdrowia w sprawie aborcji

Stanowisko wobec interpelacji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników

Szanowna Pani Ministro!
Jako organizacje proaborcyjne i feministyczne chciałybyśmy zabrać głos wobec toczącej się debaty nad praktycznym ograniczeniem dostępu do zabiegu aborcji z przesłanki zawartej w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży zezwalającej na wykonanie zabiegu aborcji przez lekarza w przypadku zagrożenia zdrowia lub życia kobiety ciężarnej. Dostrzegamy taką próbę w interpelacji Polskiego Towarzystwa
Ginekologów i Położników skierowanej do Pani Ministry dn. 10 kwietnia 2025 roku.

Z jednej strony jest to pytanie o wykładnię prawa, ale z drugiej strony przedstawia wykładnię zarządu PTGiP, która nie licuje ani z obowiązującym w Polsce prawem ani z wytycznymi międzynarodowych towarzystw naukowych. W interpelacji skierowanej do MZ PTGiP podaje w wątpliwość, czy aborcje wykonuje się, gdy zachodzi przesłanka zagrożenia życia lub zdrowia, ale płód osiągnął już zdolność do
życia poza organizmem osoby ciężarnej. Zarząd Towarzystwa uważa, że uśmiercenie płodu na tym etapie rozwoju ciąży mogłoby wiązać się z konsekwencjami karnymi dla lekarza. Tym samym zarząd PTGiP twierdzi, że ustawowy termin „przerwanie ciąży” nie powinien odnosić się wyłącznie do aborcji, ale także do cesarskiego cięcia i wywołania porodu. Prezes PTGiP, prof. Piotr Sieroszewski, w wywiadzie udzielonym dla PAP 15 kwietnia 2025 r. stwierdził, że aborcja po 24 tygodniu nie istnieje, co nie pokrywa się
z faktami medycznymi oraz zaleceniami uznanych światowych organizacji i towarzystw. We wrześniu 2024 r. w wywiadzie dla portalu Rynek Zdrowia ocenił, że po 22 tygodniu jego praktyką jest ratowanie płodu – jak wynika z historii pani Anity, również kosztem zdrowia pacjentki.

Nie jest przypadkiem, że MZ teraz – po 32 latach obowiązywania ustawy o planowaniu rodziny – otrzymało od zarządu PTGiP pytanie o wykładnię. Nie sposób pominąć kontekstu historii pani Anity, pacjentki kliniki prowadzonej przez prof. Sieroszewskiego, której profesor bezpodstawnie odmówił legalnego zabiegu przerwania ciąży, o co pacjentka wnioskowała. Zaproponował jej cesarskie cięcie – zabieg wg samego PTGiP wykonywany w Polsce zbyt często oraz dużo bardziej inwazyjny i ryzykowny dla zdrowia – mimo iż pani Anita miała wskazania do aborcji ze względu na swój stan zdrowia. Oznacza to, że zdrowie pacjentki nie miało charakteru pierwszorzędnego dla prof. Sieroszewskiego. Prezes PTGiP korzystając ze swojej pozycji w zarządzie organizacji skierował do MZ pytanie, które ma na celu usankcjonowanie jego własnej wykładni prawa, która nie znajduje żadnego potwierdzenia ani w treści ustawy z 1993 r., ani kodeksu karnego, ani stanowisk uznanych światowych towarzystw naukowych.

W ustawie z 1993 r. widnieje wyraźny zapis dotyczący wyłącznie przerwania ciąży, który odnosi się do aborcji, nie zaś zakończenia ciąży, które jest pojęciem szerszym i może oznaczać zarówno poród (naturalny lub przez cesarskie cięcie), jak i przez przerwanie ciąży (aborcję). Gdyby termin „przerywanie ciąży” używany w ustawie z 1993 r. miał się odnosić również do porodu oraz cesarskiego cięcia, ustawa byłaby absurdalna. Zabraniałaby lekarzom przyjmować porody lub wykonywać cesarskie cięcia poza skrajnymi wyjątkami jak obecnie w przypadku aborcji.

Wytyczne Ministerstwa Zdrowia z 2024 r. trafnie podkreślają, że ustawa z 1993 r. nie ogranicza dopuszczalności przerwania ciąży ze względu na jej wiek w przypadku przesłanki zagrożenia zdrowia lub życia. Limit czasowy przewidywała przesłanka pozwalająca na przerwanie ciąży z przyczyn embriopatologicznych. Inaczej jest jednak w przypadku, gdy zachodzi zagrożenie zdrowia lub życia kobiety – wówczas ustawa nie przewiduje limitu czasowego, a kodeks karny nie przewiduje kar ani dla lekarza wykonującego aborcję ani dla kobiety otrzymującej to świadczenie.

Art. 152 § 1 i 3 k.k. wyraźnie rozróżniają aborcję przed i po osiągnięciu przez płód zdolności do przeżycia poza organizmem osoby w ciąży. Gdyby ustawodawca uznał, że aborcja po tym terminie jest zawsze przestępstwem, nie wprowadziłby tego przepisu. Jego istnienie oznacza, że aborcja po terminie przeżywalności płodu jest zgodna z polskim prawem, o ile spełnia przesłanki określone w ustawie z 1993 r.

Aborcja – czy też jak określa ustawodawca: przerwanie ciąży – to zabieg polegający na ewakuacji tkanek ciążowych z macicy w taki sposób, by nie doszło do porodu żywego dziecka. Według Światowej Organizacji Zdrowia oraz takich towarzystw jak FIGO bezpieczny zabieg aborcji jest możliwy do przeprowadzenia na każdym etapie ciąży. Zabiegi aborcji w trzecim trymestrze wykonywane są w wielu państwach europejskich i na całym świecie.

Indukcja asystolii płodu w zaawansowanych etapach ciąży jest istotnym elementem standardowej opieki aborcyjnej wysokiej jakości i jest zgodna z zamierzonym wynikiem aborcji, którym nigdy nie jest urodzenie żywego dziecka. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w swoich wytycznych dotyczących opieki aborcyjnej kładzie nacisk na podejście skoncentrowane na pacjentce, podkreślając znaczenie jej autonomii i aktywnego udziału w procesie decyzyjnym. W przypadkach aborcji w drugim i trzecim trymestrze ciąży należy stosować metody minimalizujące ryzyko dla zdrowia pacjentki, zgodne z najnowszymi badaniami i aktualną wiedzą medyczną.

Do metod aborcyjnych zalecanych w drugim i trzecim trymestrze należą: aborcja indukowana, D&E oraz kombinacje tych metod. Wybór metody zależy od wielu czynników m.in. preferencji pacjentki, posiadanego sprzętu, wieku ciąży, doświadczenia i umiejętności personelu medycznego. Histerotomię – czyli chirurgiczne otwarcie jamy brzusznej i macicy w celu usunięcia obumarłego płodu – stosuje się w rzadkich przypadkach, kiedy wszystkie inne metody aborcji zawiodły lub nie są wskazane. Wytyczne międzynarodowych towarzystw nie pozostawiają żadnych wątpliwości: bezpieczna aborcja jest możliwa na każdym etapie ciąży. Przepisy polskiego prawa jednoznacznie dopuszczają możliwość wykonania aborcji na każdym etapie ciąży, jeśli zdrowie lub życie ciężarnej jest zagrożone.

Zwracamy uwagę Pani Ministry, że PTGiP na czele z prof. Piotrem Sieroszewskim podejmuje próbę ograniczenia dostępu do aborcji z przesłanki zagrożenia życia lub zdrowia.

Polska ma jedno z najostrzejszych praw antyaborcyjnych w Europie. Jednak nawet to prawo nie limituje czasu na ratowanie zdrowia i życia pacjentki w ciąży w sytuacji zagrożenia. Jeśli dezinformacja na temat braku istnienia aborcji w trzecim trymestrze zostanie potraktowana jako prawdziwa informacja, dostęp do aborcji zostanie ograniczony w Polsce jeszcze bardziej. Przesłanki art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. nie próbowano ograniczyć jeszcze nigdy. Takiej próby nie podjęto nawet za czasów rządów Prawa i Sprawiedliwości w latach 2015-2023. Dlatego zwracamy się do Pani Ministry o uznanie interpelacji zarządu PTGiP za niezgodną ze stanem nauki i prawa oraz o niedopuszczenie do zawężenia ochrony zdrowia i życia kobiet w ciąży.

Kolektyw Legalna Aborcja, Prawniczki Pro Abo, Fundacja FEDERA,
Aborcyjny Dream Team, Stowarzyszenie Łódzkie Dziewuchy Dziewuchom,
Fundacja Widzialne, Fundacja Dziewuchy Dziewuchom,
Kolektyw Pomagaczki Aborcyjne, Women on Web International Foundation,
Stowarzyszenie Pro Femina, Feminoteka, Akcja Demokracja,
Stowarzyszenie Dolnośląski Kongres Kobiet, Strajk Kobiet Wrocław,
Nieformalna Grupa SPUNK, Grupa Nieustającej Pomocy,
Fundacja Przeciw Kulturze Gwałtu, Manifa Toruńska, Krakowska Manifa,
Toruńska Brygada Feministyczna, Kolektyw PyRA, OSK Kraków,
Porozumienie Feministyczne 8 Marca (Manifa Warszawa), Manifa Łódź,
Wydawnictwo Nieczytelne, Wrocławskie, Rewolucjonistki,
Fundacja Różowa Skrzyneczka, Kolektyw Dzień Po,
PLAKACIARY przeciw przemocy wobec kobiet, Fundacja Łodzianka