Historyczna pomyłka w Oleśnicy? Słynna „Furta Żydowska” mogła znajdować się zupełnie gdzie indziej

Red | Red
Historyczna pomyłka w Oleśnicy? Słynna „Furta Żydowska” mogła znajdować się zupełnie gdzie indziej
Wszystko wskazuje na to, że jeden z najbardziej znanych elementów oleśnickich murów obronnych skrywa przed nami tajemnicę. Remigiusz Szczuraszek i Paweł Szczegodziński, lokalni pasjonaci historii, wpadli na trop, który może wywrócić do góry nogami dotychczasową wiedzę o średniowiecznej topografii miasta. Obecne przejście, znane jako Furta Żydowska, najprawdopodobniej wcale nią nie jest.

Wątpliwości zasiał Paweł Szczegodziński, który jako pierwszy zakwestionował utrwaloną w świadomości mieszkańców lokalizację furty. Im głębiej pasjonaci wchodzili w temat, tym więcej pojawiało się znaków zapytania.

Mapy i zdjęcia, które nie pasują do układanki

Według powszechnie przyjętej wersji, Furta Żydowska znajdowała się pomiędzy dawną synagogą a sąsiadującą z nią kamienicą. Jednak twarde dane kartograficzne zdają się temu przeczyć. Jak zauważa Remigiusz Szczuraszek, po nałożeniu historycznych planów Oleśnicy na współczesną mapę, obecne przejście wypada dokładnie na wysokości samego budynku dawnej synagogi, a nie w luce między zabudowaniami.

Co więcej, analiza dawnych fotografii przynosi kolejne rewelacje. Na starych zdjęciach w miejscu synagogi widać charakterystyczną przybudówkę przylegającą do murów obronnych. Badacze stawiają więc zasadne pytanie: czy dzisiejsze przejście nie było w przeszłości po prostu wewnętrznym łącznikiem prowadzącym do pomieszczeń synagogi, zamiast ogólnodostępną, miejską furtą?

Tezę tę wzmacnia przedwojenne zdjęcie wykonane od strony dzisiejszej ulicy Rzemieślniczej (w rejonie dawnej rzeźni). Nie widać na nim żadnej drogi, która prowadziłaby do obecnego przejścia w murach – jest tam jedynie ogrodzony teren bez jakiegokolwiek ciągu komunikacyjnego.

Czytaj także:

Zaginiona grobla i kronika Sinapiusa

Kolejnym koronnym argumentem jest topografia terenu. Dzisiaj, aby przejść przez tzw. Furtę Żydowską, przechodnie muszą pokonać schody w dół, na teren dawnej fosy, a następnie wspiąć się po kolejnych. Brakuje jakiegokolwiek śladu po dawnym nasypie.

Tymczasem z pomocą przychodzą źródła pisane. Johannes Sinapius w swojej słynnej „Olsnographii” z 1706 roku wyraźnie zanotował, że po wypędzeniu Żydów z miasta, bramę zamurowano, a prowadzącą do niej kamienną groblę zniszczono. Szczuraszek podkreśla, że zniszczenie grobli wcale nie musiało oznaczać całkowitej rozbiórki potężnego nasypu – wystarczyło przerwać drogę. Po osuszeniu fosy resztki tej konstrukcji mogły wtopić się w otaczający krajobraz.

Gdzie zatem szukać prawdziwej Bramy Żydowskiej?

Tajemniczy łuk przy Wendestrasse 12

Klucz do zagadki może znajdować się nieco dalej, na wysokości nieistniejącej już kamienicy przy dawnej Wendestrasse 12. To tam historycy odnotowali charakterystyczne wyniesienie terenu – potencjalną pozostałość po zniszczonej grobli. Co intrygujące, to właśnie w tym kierunku na starych planach miasta prowadziła droga od strony dzisiejszej ulicy Rzemieślniczej.

Największym odkryciem jest jednak fotografia Józefa Plicha z 1961 roku, wykonana tuż po rozebraniu wspomnianej kamienicy. Zdjęcie ukazuje potężny, zamurowany łuk w murze obronnym, który przez lata był ukryty za fasadą budynku.

Odkrywcy przypominają słowa Sinapiusa: brama została zamurowana, a nie zburzona. Na XVII-wiecznej panoramie Oleśnicy autorstwa Meriana, dokładnie w tym rejonie widać niewielką budowlę przypominającą obiekt bramny, choć autor – zazwyczaj skrupulatny – nie ujął jej w legendzie. Prawdopodobnie dlatego, że budowla nie pełniła już wtedy swojej pierwotnej funkcji. Zamurowana brama mogła z czasem zostać zaadaptowana na cele mieszkalne, ostatecznie stając się częścią kamienicy nr 12.

Co dalej ze śledztwem?

Choć na razie to tylko bardzo prawdopodobna hipoteza, przesłanki świadczące o wieloletniej pomyłce w określaniu lokalizacji Furty Żydowskiej są niezwykle silne. Pozostaje ustalić, kiedy dokładnie wykuto przejście, z którego oleśniczanie korzystają do dziś, oraz ostatecznie potwierdzić przeznaczenie ogromnego łuku uwiecznionego w 1961 roku.

Sprawa jest rozwojowa. Remigiusz Szczuraszek nawiązał już kontakt z Narodowym Instytutem Dziedzictwa we Wrocławiu, który dysponuje szczegółową dokumentacją oleśnickich fortyfikacji, w tym cennymi opracowaniami prof. Mirosława Przyłęckiego. Niewykluczone, że to właśnie w tych archiwach ukryty jest ostateczny dowód, który na nowo napisze ten fragment historii Oleśnicy.

Udostępnij:
REKLAMA