Tajemnice willi przy Oleśnickiej 4. Burzliwe losy sycowskiej pastorówki
Zanim pod numerem 4 (do 1945 roku: Breslauerstraße 131) zamieszkali duchowni, budynek tętnił życiem jako prywatna willa. Wzniesiona pod koniec XIX wieku w malowniczym stylu Heimatschutzstil, zachwycała solidnością i elegancją. Murowana bryła oparta na kamiennym cokołach, zdobiona ryzalitami, trójbocznym wykuszem i tynkowymi detalami w kształcie okulusów, do dziś przyciąga wzrok. Całość wieńczyły rozłożyste, kryte dachówką dachy.
Nie jest do końca jasne, kto zainwestował w jej budowę. Wiemy natomiast, że u progu odzyskania przez Polskę niepodległości, w 1918 roku, willa należała do Minny Bartenstein – wdowy po dzierżawcy majątku w Komorowie, Reinholdzie. Kobieta obracała się w wyższych sferach; jej syn, również Reinhold, pełnił prestiżową funkcję dyrektora oddziału banku w Bremie oraz konsula Portugalii.
Transakcja na miarę dzisiejszych setek tysięcy
W sierpniu 1918 roku zapada decyzja, która na zawsze zmienia przeznaczenie budynku. Parafia ewangelicka w Sycowie postanawia wykupić willę, by zaadaptować ją na plebanię dla głównego proboszcza (Oberpfarrer). Kwota transakcji? Równe 32 160 ówczesnych marek, co w przeliczeniu na dzisiejsze realia daje zawrotną sumę około 300 tysięcy złotych.

Pod aktem notarialnym podpisali się najważniejsi gracze ówczesnego Sycowa: proboszcz Gotthard Wieszner, burmistrz Theodor Eisenmänger oraz nadleśniczy Ernst Biehayn reprezentujący patrona zboru – samego księcia Birona von Curland. Willa zyskała miano Pfarrhaus I. Jej ostatnim przedwojennym lokatorem był ksiądz Werner Seibt z rodziną, którego z plebanii wypędziła zbliżająca się zawierucha II wojny światowej.
Krasnoarmiejcy, krawcowe i Liga Kobiet
Gdy w styczniu 1945 roku do Sycowa wkroczyła Armia Czerwona, elegancka pastorówka natychmiast zmieniła się w kwaterę wojskową. Rosjanie rządzili tu przez niemal rok. Po ich wyprowadzce budynek stał się prawdziwym powojennym tyglem.
Początkowo na parterze zamieszkał Tomasz Walczak, przedwojenny dzierżawca majątku w Trębaczowie. Szybko jednak stracił lokum – nowe władze wyrzuciły go za „niewłaściwe” przekonania i zbyt duże zaangażowanie w życie parafii katolickiej. Wkrótce potem, we wrześniu 1948 roku, budynek zaadaptowano na Szkołę Zawodową Ogólnokształcącą. W dawnych pokojach pastorów rozbrzmiewał warkot maszyn – chłopcy szkolili się na ślusarzy i mechaników, a dziewczęta zgłębiały tajniki krawiectwa.
Na piętrze z kolei koczowali przypadkowi lokatorzy: od starszych pań, po przyszłego dyrektora szkoły, Feliksa Kurka. Właśnie w takich, niezwykle ciasnych i skomplikowanych warunkach, do Sycowa przybył pierwszy po wojnie polski ksiądz ewangelicki – Karol Jadwiszczok.
Niezłomny pastor zmuszony do wyjazdu
Ksiądz Jadwiszczok musiał gnieździć się w skromnym pokoju, odstąpionym niechętnie przez dyrektora szkoły. Mimo fatalnych warunków, to właśnie tam zorganizował prowizoryczną noclegownię dla ewangelickich dzieci z okolicznych wsi, które w sierpniu 1948 roku przystępowały do pierwszej polskojęzycznej konfirmacji (ostatnia niemiecka, prowadzona przez ocalałego pastora Gottschicka, odbyła się dwa lata wcześniej).
Jadwiszczok rozpoczął wyczerpującą, biurokratyczną batalię o odzyskanie plebanii z rąk państwa. Choć szkołę zawodową ostatecznie przeniesiono do pałacyku dawnego majątku Jemielnik przy ul. Daszyńskiego, władze nie dawały za wygraną. Zanim dopełniono formalności, na parterze celowo umieszczono nowych lokatorów oraz… biuro Ligi Kobiet.
Zdesperowany duszpasterz sprowadził do Sycowa żonę i czwórkę dzieci, nie przerywając walki o zwrot własności parafii. Warunki życia rodziny były dramatyczne. Pastorowa, by utrzymać bliskich, musiała podjąć pracę jako bufetowa na miejscowej stacji kolejowej. Gdy i z tej posady ją zwolniono, miarka się przebrała. Zmęczona ciągłą walką i biedą rodzina pastorostwa podjęła trudną decyzję o opuszczeniu Sycowa i przeprowadzce do Świdnicy.
Dziś, po dekadach historycznych zawirowań, zabytkowa willa znów znajduje się w prawowitych rękach Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Sycowie. Stoi przy ulicy Oleśnickiej jako cichy, ale jakże wymowny świadek czasów, w których wielka historia brutalnie wkraczała w progi lokalnej społeczności.
Źródła: Syców dawniej i dziś.
„Był taki czas”, Aleksandra Hołubecka-Zielnica, Krzysztof Zielnica
Archiwum Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Sycowie